AI-gebruik vermelden en ChatGPT correct opnemen in je bronvermelding is voor veel studenten onduidelijk, omdat er geen uniforme regel voor alle hogescholen en universiteiten bestaat. Soms mag je AI in een paper gebruiken, soms maar gedeeltelijk, en bijna altijd hangt veel af van wat er in de opdracht, de OER van je opleiding of de verklaring van eigen werk staat.
In deze gids lees je wanneer je AI-gebruik moet vastleggen, hoe een nette AI-bijlage eruitziet, hoe je ChatGPT volgens APA 7 vermeldt en welke fouten je voor het inleveren moet vermijden. Mimir Mentor is een AI-platform voor academisch schrijven met een ingebouwde plagiaatchecker, die je voor het inleveren opvallende plekken, beweringen zonder bron en AI-typische passages laat zien.
Wanneer moet je AI-gebruik vermelden?
AI-gebruik vermeld je altijd als een tool zichtbaar inhoudelijk of taalkundig ingrijpt in je werk en je opleiding wil dat dit gebruik wordt vastgelegd. Dat speelt vooral bij het genereren van tekst, hulp bij formuleren, voorstellen voor de opbouw, zoeken naar bronnen met AI en het maken van afbeeldingen, tabellen of analyses. Pure spelling- en grammaticacorrectie wordt vaak anders behandeld, maar ook dan geldt: de regels van je opleiding en je docent of examinator geven de doorslag.
| AI-gebruik | Meestal vastleggen? | Waar je op let |
|---|---|---|
| Hele alinea’s of passages laten genereren | Ja | Dit raakt direct aan je eigen inhoudelijke bijdrage en moet, als het is toegestaan, transparant worden gemaakt. |
| Zinnen of paragrafen laten herschrijven | Vaak ja | Taalkundige bewerking met generatieve AI is meer dan klassieke correctie. Leg het bij twijfel liever vast. |
| Brainstormen, opbouw, titelvoorstellen | Vaak ja | Juist bij een scriptie of bachelorproef willen veel opleidingen kunnen nagaan waar AI in het werkproces heeft ingegrepen. |
| Bronnen zoeken met AI | Vaak ja | Vooral belangrijk is dat je alle voorgestelde bronnen zelf controleert en geen verzonnen bronnen overneemt. |
| Data-analyse, codering, visualisatie | Ja | Als AI deel uitmaakt van je methode, hoort dat navolgbaar in de methodesectie, de bijlage of het AI-overzicht. |
| Gewone spellingscontrole | Meestal nee | Veel opleidingen zien dat als een toegestaan hulpmiddel voor correctie. Controleer toch de regels van je eigen opleiding. |
| Klassieke grammatica- en stijlcontrole | Meestal nee, maar controleer het | Zodra een tool nieuwe formuleringen genereert, zit je al snel aan de grens van gebruik dat je moet vastleggen. |
Twijfel je? Leg het dan liever een keer te veel vast dan een keer te weinig. Een korte, nette AI-verantwoording in de bijlage levert bijna altijd minder problemen op dan een onverklaard gat in je verklaring van eigen werk.
Welke regels gelden er echt op hogescholen en universiteiten?
Er is geen uniforme plicht om AI te vermelden die voor alle onderwijsinstellingen geldt. Doorslaggevend zijn altijd de regels van je hogeschool of universiteit, je opleiding en je concrete opdracht. Daarom heeft het weinig zin om naar een algemene ja-of-neeregel te zoeken: zoek de regeling die voor jouw werk geldt.
Noch de Nederlandse Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW) noch de Vlaamse Codex Hoger Onderwijs regelt AI apart. Wat als fraude geldt en welke maatregel volgt, leggen de onderwijsinstellingen zelf vast: in Nederland in de OER en de regels van de examencommissie, in Vlaanderen in het onderwijs- en examenreglement. In Nederland mag de examencommissie bij fraude het recht ontnemen om tentamens of examens af te leggen, voor ten hoogste een jaar; bij ernstige fraude kan de inschrijving definitief worden beëindigd (art. 7.12b WHW). In Vlaanderen legt elke hogeschool en universiteit in haar onderwijs- en examenreglement vast hoe ze met onregelmatigheden omgaat (art. II.222 Codex Hoger Onderwijs). De concrete AI-richtlijnen verschillen dus per instelling en soms per opleiding of vak: de ene staat generatieve AI toe als de examinator dat goedkeurt en vraagt een verklaring over het gebruik, de andere verlangt een gedetailleerd overzicht met tool, versie, datum, doel en de betreffende tekstpassages. Kijk daarom in de OER en de AI-richtlijnen van je opleiding en in de opdrachtomschrijving.
De Europese AI-verordening (AI Act) vervangt de regels van je opleiding niet. De transparantieverplichtingen uit art. 50 van de AI Act richten zich vooral op aanbieders en op bepaalde publicaties voor het publiek. Voor een paper, seminarpaper of scriptie geven in de praktijk vooral de OER, de opdracht en de verklaring van eigen werk de doorslag (bron: art. 50 AI Act, pagina in het Duits).
Wil je weten of AI op je opleiding in principe is toegestaan en hoe examinatoren bij een vermoeden te werk gaan? Lees dan ook ons artikel AI-teksten op de hogeschool of universiteit: wat mag?
Controleer voor het inleveren of je tekst opvallende AI-patronen of beweringen zonder bron bevat
Hoe leg je AI-gebruik goed vast?
Een goede verantwoording maakt je werkproces navolgbaar, zonder je bijlage onnodig op te blazen. In de praktijk werken twee varianten bijzonder goed: een korte AI-verantwoording bij beperkt gebruik en een gedetailleerd AI-overzicht bij intensiever of methodisch relevant gebruik. Citeer of parafraseer je daarnaast letterlijk wat ChatGPT heeft geantwoord, dan vermeld je die output ook in de tekst, bijvoorbeeld volgens APA 7 (zie verderop).
Variant 1: korte AI-verantwoording in de bijlage
Heb je AI maar op een paar punten gebruikt, dan volstaat vaak een compacte verantwoording na je literatuurlijst. Daarin noem je de tool, het doel en de betreffende hoofdstukken of werkstappen.
Voorbeeld van een korte AI-verantwoording
Bij dit werk zijn generatieve AI-tools ondersteunend ingezet. ChatGPT (GPT-4o) is gebruikt om ideeën te verzamelen en om losse formuleringen in hoofdstuk 2 en 4 taalkundig te verbeteren. Perplexity is gebruikt voor een eerste oriëntatie bij het zoeken naar bronnen; alle voorgestelde bronnen zijn daarna zelfstandig gecontroleerd. De inhoudelijke uitwerking, de beoordeling en het werken met bronnen zijn zelfstandig gedaan.
Variant 2: AI-overzicht met precieze verantwoording
Heb je AI vaker gebruikt of vraagt je opleiding meer transparantie, dan is een AI-overzicht de betere oplossing. Daarin vermeld je per tool en per doel minstens het model of de versie, de datum, het doel en de betreffende tekstpassages. Sommige opleidingen willen daarnaast de prompts, screenshots, exports of chat-ID’s zien.
Voorbeeld van een AI-overzicht
Tool: ChatGPT (GPT-4o)
Doel: alternatieve openingszinnen formuleren
Betreffende passage: paragraaf 1.1
Datum: 8 maart 2026
Verantwoording: screenshot van het relevante chatgesprek in de bijlage
Wat hoort er in een goed AI-overzicht?
Een goed AI-overzicht is beknopt, maar controleerbaar. Alleen ChatGPT gebruikt schrijven is niet genoeg. Een examinator moet kunnen nagaan welke tool je wanneer en waarvoor hebt ingezet, en of de academische bijdrage toch bij jou lag.
| Gegeven | Waarom het belangrijk is | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Tool | Laat zien welk systeem is gebruikt | ChatGPT, Perplexity, SciSpace |
| Model / versie | AI-output kan per model verschillen | GPT-4o, Claude 3.7 Sonnet |
| Datum | Maakt het gebruik in de tijd navolgbaar | 8 maart 2026 |
| Doel | Laat zien of AI alleen ondersteunend of ook inhoudelijk is gebruikt | Ideeën verzamelen, taalkundige bewerking, eerste oriëntatie op literatuur |
| Betreffende passage | Koppelt het gebruik aan het concrete werk | Paragraaf 2.3, figuur 1, bijlage B |
| Optioneel: prompt / chat-ID / screenshot | Maakt controle makkelijker als je opleiding dat vraagt | Export of screenshot in de bijlage |
Belangrijk is ook het onderscheid met je bronnen: ChatGPT is geen vakboek of tijdschriftartikel, en als bron voor feiten is AI-output niet geschikt. Voor de verantwoording van je gebruik is een eigen AI-bijlage of AI-overzicht meestal de netste oplossing. Citeer of parafraseer je wel tekst die ChatGPT heeft gegenereerd, dan hoort die volgens APA 7 met een in-tekstverwijzing en een vermelding in de literatuurlijst. De universiteitsbibliotheek van Tilburg geeft daarvoor dit voorbeeld: OpenAI. (2024). ChatGPT (Feb 17 versie) [Large language model]. https://chat.openai.com/chat, in de tekst (OpenAI, 2024) (bron: Tilburg University, APA-richtlijnen). Je noemt dus het bedrijf als auteur, de versie met datum, de omschrijving tussen vierkante haken en de algemene url. Volg bij afwijkende eisen altijd de richtlijn van je eigen opleiding.
Welke fouten moet je vermijden?
De meest problematische fouten ontstaan niet pas bij het schrijven, maar door ontbrekende verantwoording en niet gecontroleerde AI-output. Juist daar komen veel werkstukken in de problemen, terwijl het gebruik van AI op zich deels was toegestaan.
- AI helemaal niet noemen: als je opleiding transparantie vraagt, is zwijgen riskanter dan een korte, nette verantwoording.
- Alleen de tool noemen, maar niet het doel: ChatGPT gebruikt helpt niemand. Het gaat erom waarvoor en op welke plek je AI hebt gebruikt.
- Verzonnen bronnen overnemen: juist bij zoeken met AI moet je elke bron zelf controleren. Gebruik bij twijfel een tool om bronnen te zoeken in plaats van verzonnen literatuur over te nemen.
- AI-output als eigen formulering presenteren: ook sterk bewerkte AI-passages behandel je niet zomaar als volledig eigen werk als je opleiding daarvoor transparantie vraagt.
- Te veel verantwoording zonder structuur: niet elke prompt hoort ongefilterd in de bijlage. Leg vast wat echt relevant was voor het ontstaan van je werk.
Hoe serieus onderwijsinstellingen zulke gevallen nemen, blijkt uit de gevolgen die mogelijk zijn: AI-gebruik dat niet is toegestaan of niet is vermeld, kan als fraude worden beoordeeld, met maatregelen van een ongeldig resultaat tot, bij ernstige fraude, het beëindigen van je inschrijving. Welke maatregel in jouw geval volgt, hangt af van de OER, de opdracht en de situatie. Tegen een besluit kun je in beroep gaan, in Nederland bij het College van beroep voor de examens en in Vlaanderen na de interne beroepsprocedure bij de Raad voor betwistingen inzake studievoortgangsbeslissingen. Kortom: AI-gebruik dat niet mag of niet netjes is vastgelegd, kan grote gevolgen hebben, maar een algemene regel is er niet.
Moet je correctietools zoals Mimir of LanguageTool vermelden?
Pure correctietools hoef je vaak niet op dezelfde manier te vermelden als generatieve schrijfhulp. Controleert een tool vooral spelling, grammatica of stijl, dan zien veel opleidingen dat eerder als een toegestaan hulpmiddel. Maar zodra een tool nieuwe formuleringen, een opbouw of hele passages voor je genereert, komt het gebruik dichter bij AI-ondersteuning die je moet vastleggen.
Voor Mimir Mentor betekent dat in de praktijk: gebruik je alleen de tekstcorrectie, dan wordt dat vaak als correctiehulp gezien. Gebruik je daarnaast functies als herschrijven of AI-schrijfhulp, dan leg je dat gebruik beter vast. Bij de ingebouwde controle op opvallende AI-patronen, plagiaat en beweringen zonder bron gaat het juist niet om het genereren van nieuwe inhoud, maar om je eigen check voor het inleveren.
Herschrijf opvallende of te gladde passages voor het inleveren in academische stijl
Hoe pak je het voor het inleveren slim aan?
De veiligste weg is om AI-gebruik niet pas aan het eind op de een of andere manier te reconstrueren, maar vanaf het begin bij te houden. Dan hoef je vlak voor de deadline niet te puzzelen welk gebruik je moet vermelden en welke passages je nog moet herschrijven.
- Bijhouden tijdens het schrijven: noteer direct welke tool je waarvoor hebt gebruikt. Dan hoef je later niets uit je geheugen te reconstrueren.
- Alleen relevant AI-gebruik vastleggen: noteer het gebruik dat echt inhoudelijk of taalkundig in je werk heeft ingegrepen.
- Bronnen en feiten zelf controleren: vertrouw nooit alleen op antwoorden van AI. Controleer literatuur, gegevens en citaten altijd in de oorspronkelijke bron.
- Bijlage of AI-overzicht maken: bouw je verantwoording netjes op volgens de regels van je opleiding.
- Je tekst voor het inleveren zelf controleren: gebruik een eigen check om beweringen zonder bron, heel gladde passages en mogelijke probleemplekken te vinden voordat je officieel inlevert.
- Regels gelezen: controleer niet alleen de algemene richtlijnen van je instelling, maar ook de concrete opdracht.
- AI-gebruik navolgbaar vastgelegd: tool, doel, datum en betreffende passages genoteerd.
- Bronnen gecontroleerd: geen enkele AI-bron ongecontroleerd overgenomen.
- Opvallende passages herschreven: eigen argumentatie, voorbeelden en nette bronvermeldingen toegevoegd.
- Verklaring van eigen werk correct ingeleverd: AI-verantwoording toegevoegd als je opleiding dat vraagt.
Mimir Mentor voldoet aan de AVG (GDPR) en draait op servers in de Europese Unie. Je teksten worden niet aan derden doorgegeven en niet in een openbare vergelijkingsdatabase opgenomen. Zo gebruik je plagiaatcontrole, AI-signalen, tekstcorrectie en het werken met bronnen voor het inleveren in één eigen workflow.
Wil je na de verantwoording ook de regels en de manier van controleren begrijpen? Lees dan verder in AI-teksten op de hogeschool of universiteit: wat mag?, ChatGPT-detector en bronvermelding vergeten.
Academisch formuleren in minuten seconden
FAQ: veelgestelde vragen over AI-gebruik en ChatGPT in je bronvermelding
-
Moet ik AI-gebruik altijd vermelden?
Er is geen uniforme regel die voor alle onderwijsinstellingen geldt. Doorslaggevend zijn de regels van je hogeschool of universiteit, de OER van je opleiding, je opdracht en je verklaring van eigen werk. Zodra AI inhoudelijk of taalkundig relevant ingrijpt in je werk, leg je het gebruik bij twijfel vast.
-
Hoort ChatGPT in mijn literatuurlijst?
Alleen als je tekst van ChatGPT citeert of parafraseert. Dan vermeld je de output volgens APA 7 met een in-tekstverwijzing, bijvoorbeeld (OpenAI, 2024), en een vermelding in de literatuurlijst met OpenAI als auteur, de versie met datum en de omschrijving Large language model. Voor de verantwoording van je gebruik in het algemeen is een eigen AI-bijlage of AI-overzicht meestal de netste oplossing.
-
Hoe gedetailleerd moet een AI-overzicht zijn?
Het bevat minstens de tool, het model of de versie, de datum, het doel en de betreffende passages. Sommige opleidingen vragen daarnaast prompts, screenshots, exports of chat-ID’s.
-
Wat gebeurt er als ik AI-gebruik niet vermeld?
Als je opleiding transparantie vraagt, kan AI-gebruik dat niet is vermeld als fraude worden beoordeeld. Welke gevolgen dat heeft, hangt af van de OER, de opdracht en de situatie; in Nederland beslist de examencommissie (art. 7.12b WHW), in Vlaanderen geldt het onderwijs- en examenreglement van je instelling.
-
Moet ik correctietools ook vermelden?
Pure spelling- en grammaticacorrectie wordt vaak anders behandeld dan generatieve schrijfhulp. Zodra een tool nieuwe formuleringen, een opbouw of hele passages maakt, leg je het gebruik beter vast.
-
Geldt er door de AI Act nu een plicht voor elk werkstuk?
Nee. De AI Act schept geen algemene plicht om AI te vermelden in elk studentenwerk. Voor je opdracht geven vooral de regels van je opleiding en de eisen van je docent of examinator de doorslag.
