Öz intihal: Kendi çalışmalarını yeniden kullanırken nelere dikkat etmelisin?

Öğrenci olarak çoğu zaman kısıtlı bir sürede çok büyük miktarda konuyu yetiştirmek zorunda kalırsın. Daha önce kendi emeğinle ürettiğin bilgilere ve eski dönem ödevlerine başvurmak da bu yüzden verimli görünür. Ancak tam burada çoğu zaman hafife alınan bir tehlike vardır: öz intihal (intihal türlerinden biri). Daha önce değerlendirmeye sunduğun veya yayımladığın kendi metinlerini ve verilerini doğru kaynak göstermeden yeniden kullanmak, bilimsel dürüstlük ilkelerine aykırıdır.

Önemli: Öz intihal etik ihlal olarak değerlendirilebilir; ödevin veya sınavın başarısız sayılmasına, disiplin cezasına ve tezlerde enstitü düzeyinde incelemeye yol açabilir.

Bu rehber, önceki çalışmalarını nasıl şeffaf biçimde kullanacağını açıklar: yeniden kullanıma izin verilip verilmediğini netleştirmek, önceki çalışmaları açıkça belirtmek ve yeni katkını görünür kılmak. Bir intihal kontrolü ek ipuçları verebilir, ancak bir yeniden kullanımın üniversitenin kurallarına göre izinli olup olmadığına karar vermez.

Kısa örnek: Kendi önceki çalışman ne zaman öz intihale dönüşür?

Öz intihal, daha önce yazdığın metinleri, verileri veya şekilleri yeniden kullandığında ve bunların daha önce teslim edilmiş ya da yayımlanmış bir çalışmadan geldiğini belirtmediğinde ortaya çıkar. Kendi içeriklerin de yeni bir ödevde veya tezde tekrar yer alıyorsa şeffaf biçimde kaynak gösterilmelidir.

• Kendi dönem ödevlerini, bitirme tezini veya yüksek lisans tezini birer kaynak gibi ele al.
• Yeniden kullandığın metin kısımlarını ya baştan yaz ya da önceki çalışma olarak kaynak göster.
• Önceki çalışmalardan model, veri veya bölüm taşıyorsan bunu danışmanınla netleştir.

Başkalarından yapılan intihalle arasındaki farkı görmek için intihal türleri özetine göz atabilirsin.

Öz intihal nedir ve diğer intihal türlerinden farkı ne?

Öz intihal (kendi kendini intihal, İngilizcede self-plagiarism), daha önce yayımlanmış veya notlandırılmış kendi akademik çalışmandan bölümleri yeni bir çalışmada orijinal kaynağa, yani kendine, doğru atıf yapmadan kullandığında söz konusudur.

Kavramı yanlış anlamak kolaydır: İnsan kendinden nasıl intihal yapabilir ki? Sonuçta metinleri sen yazdın. Belirleyici nokta şudur: Bilim dünyası (ve dolayısıyla üniversiten) her yeni çalışmanın yeni ve özgün bir katkı sunmasını bekler. Eski içerikleri belirtmeden yeniymiş gibi sunarsan, mevcut çalışmanın kapsamı ve özgünlüğü konusunda yanıltmış olursun.

Öz intihal ve klasik intihal karşılaştırması

Önemli: İntihal ve telif hakkı ihlali aynı şey değildir. İntihal, başkasının emeğinin açıklanmadan alınmasıyla ilgilidir; ayrıca telif hakkının ihlal edilip edilmediği ayrı olarak değerlendirilmelidir. Kendi önceki çalışmalarında ise özellikle açıklama, izin verilen yeniden kullanım ve yeni bir ödevin ya da tezin gereklilikleri netleştirilmelidir.

Öz intihal hakkında en sık sorulan 5 soru

Kendi önceki çalışmalarını kullanma konusunda belirsizlik büyüktür. Burada öğrencilerin öz intihal hakkında en sık sorduğu beş soruyu yanıtlıyor ve Mimir Mentor’un bu noktada nasıl yardımcı olduğunu gösteriyoruz.

1. Öz intihal nedir?

Öz intihal, daha önce başka bir akademik çalışmada (ör. dönem ödevi, bitirme tezi) değerlendirmeye sunduğun veya yayımladığın kendi metinlerini, verilerini, grafiklerini veya araştırma sonuçlarını atıf yapmadan yeniden kullanmaktır.

Üniversite, her çalışmanın güncel araştırmalara dayanmasını ama içerik olarak yeni olmasını bekler. Daha önceki bir yayınından kendi sonuçlarını mevcut çalışmana aktarıyorsan bunu şeffaf biçimde belirtmelisin.

YÖK’ün Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi de bu fikri açıkça ele alır: Madde 4’te intihalin yanında tekrar yayım (mükerrer yayınları akademik atama ve yükselmelerde ayrı yayınlar olarak sunmak) ve dilimleme (bir araştırmanın sonuçlarını uygun olmayan biçimde parçalara bölüp ayrı yayınlar olarak sunmak) ayrı etik ihlaller olarak sayılır. Bu iki madde doğrudan akademik yayınlara yöneliktir; öğrenci ödevleri ve tezler için ise üniversitenin ve enstitünün kuralları belirleyicidir.

2. Öz intihal suç mu?

Öz intihal her şeyden önce bir bilimsel dürüstlük sorunudur ve gerektiğinde üniversitenin disiplin ve sınav kurallarını ilgilendirir. Somut bir durumda başka hukuki sorunların eklenip eklenmediği yalnızca bu adlandırmadan çıkarılamaz. İlgili yönetmeliği ve itiraz edilen somut yeniden kullanımı kontrol et.

Önemli: Başkasının metni alınmasa bile, kendi ödevlerini veya tezini izinsiz yeniden kullanmak üniversite kurallarına aykırı olabilir.

Sonuçlar tamamen akademik niteliktedir, ama ağır olabilir:

• Ödevin, sınavın veya dersin başarısız sayılması.
• Üniversite öz intihali intihal olarak değerlendirirse disiplin cezası: 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 54. maddesi, seminer, tez ve yayınlarda intihal için bir yarıyıl uzaklaştırma öngörür.
• Yüksek lisans ve doktora tezlerinde: Enstitü, teze ilişkin intihal yazılım programı raporunu alır; raporda gerçek bir intihal tespit edilirse tez, karar için enstitü yönetim kuruluna gönderilir (Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği Md. 9 ve 22).

Mimir Mentor burada şeffaflığı nasıl sağlar?

Mimir Mentor, metin eşleşmelerine dair ipuçları verebilir. Önceki çalışmalarından içerik kullanıp kullanmadığını, buna izin olup olmadığını ve önceki çalışmanı nasıl belirtmen gerektiğini kendin kontrol et. Yeni ürettiğin kendi sonuçların, yalnızca sana tanıdık geldikleri için başka bir kaynağa atıf gerektirmez.

3. Ne kadar öz intihale izin var?

Üst sınır olarak geçerli genel bir yüzde (ör. %10 veya %20) yoktur. İzin, miktara değil, şeffaflığa ve gerekliliğe bağlıdır.

Yeniden kullanım şu durumlarda izinli ve gereklidir:

• Bilimsel olarak zorunluysa, örneğin yüksek lisans tezinde geliştirdiğin bir modeli doktora tezinde ilerletiyorsan.
• Metin, kendi önceki çalışmanı kaynak olarak göstererek şüpheye yer bırakmayacak ve şeffaf biçimde kendine atıf olarak işaretlenmişse.

İzin verilmeyenler:

• Yeni çalışmanın hacmini doldurmak için yeniden kullanım.
• Önceki çalışmana açık bir kaynak gösterimiyle bağlanmayan her türlü metin veya veri aktarımı.

4. Öz intihal yüzünden sorumlu tutulabilir misin?

Evet, akademik olarak sorumlu tutulabilirsin.

Türkiye’de üniversiteler Turnitin, iThenticate veya İntihal.net gibi intihal programları kullanır. Bu sistemler yalnızca herkese açık kaynakları değil, kuruma ait havuzları da (daha önce teslim ettiğin ödevler dahil) tarayabildiği için fark edilme riski yüksektir.

Mimir Mentor’u şimdi ücretsiz dene: Çalışmanı yükle ve intihal kontrolü yap:

5. Öz intihal nasıl düzeltilir?

Düzeltme, bilimsel dürüstlüğü sağlamanın en önemli adımıdır.

Kendine doğru atıf

Bir metin kısmının (ör. önemli bir sonuç veya kendi geliştirdiğin bir model) doğrudan ya da anlam olarak mutlaka aktarılması gerekiyorsa, kendi önceki çalışmana başka bir yazarın çalışmasıymış gibi atıf yap.

Not: Daha önce yayımlanmış kendi çalışmana atıf yaptığında bu öz intihal sayılmaz, çünkü kaynağı şeffaf biçimde belirtmişsindir.

5 adımda çalışmalarında öz intihali önle

En iyi koruma önlemdir. İzinsiz veya açıklanmamış yeniden kullanımdan kaçınmak için çalışmanı teslim etmeden önce bu beş adımı uygula.

1. Kaynaklarını kaydet, kendi çalışmaların dahil!

Kullandığın her kaynak en baştan kayıt altına alınmalı, daha önceki seminer çalışmaların ve ödevlerin de.

• Kaynak yönetim programında (veya doğrudan Mimir Mentor’da) daha önce teslim ettiğin kendi çalışman için bir kayıt oluştur (ör. İşletme dönem ödevi, 2024).
• Oradan bir düşünceyi aldığında atıf işlevini hemen kullan.

2. Odağı yeni araştırmaya ve bulgulara koy

Yazmaya başlamadan önce yeni çalışmanın özgün katkısının ne olduğunu net olarak tanımla.

• Giriş, yöntem ve sonuç bölümleri öncelikle yeni verilere, yeni analizlere ve yeni sonuçlara odaklanmalıdır.
• Önceki çalışmalardan yalnızca gerekli arka plan bilgileri gelebilir ve bunlara da atıf yapılmalıdır.

3. Eski alıntıları yeniden parafraz et

Eski dönem ödevinde başka bir kaynağı (X yazarı) doğru biçimde parafraz etmiş olsan bile bu parafrazı olduğu gibi kopyalamamalısın.

• Orijinal kaynağa (X yazarı) geri dön ve alıntıyı yeni çalışma için tamamen yeniden yaz.
• Alternatif olarak: Yeni çalışmanı intihal açısından kontrol etmeden önce eski parafrazlarını verimli şekilde yeniden yazmak için Mimir Mentor’un yapay zekâ işlevini kullan.

4. Danışmanından izin al

Önceki çalışmanın önemli bir kısmını (ör. geliştirdiğin bir modeli veya karmaşık bir veri setini) yeniden kullanmayı planlıyorsan:

• Danışmanınla (dersin hocası veya tez danışmanı) açıkça konuş.
• Varılan anlaşmayı belgele (ör. bir e-postayla).
• Yeni çalışmanın girişine, materyalin kaynak gösterilerek yeniden kullanıldığını belirten açık bir not ekle.

5. Kapsamlı bir intihal kontrolü yap

Son ve en önemli adım kontroldür.

Mimir Mentor ile intihal kontrolü: Tamamladığın çalışmanı Mimir Mentor’un kolay kullanılan çalışma ortamına yükle. İntihal kontrolümüz metnini milyarlarca kaynakla karşılaştırır. Bulunan yerleri teslimden önce incele. Bir kontrol raporu ne eksiksiz tespiti ne de bilimsel dürüstlük kurallarının tamamına uyulduğunu garanti eder. Çalışmanı buradan kontrol ettirebilirsin.

Örnek durumlar: Ne zaman öz intihal söz konusu?

Bu somut örneklerle bilimsel dürüstlük sınırının nerede aşıldığını hızla görebilirsin:

Öz intihal hakkında SSS